O Αναγνωστάκης διαβάζει Καρυωτάκη

πηγή:youtube

Μελοποιημένος Καρυωτάκης

πηγή:youtube

Kαρυωτάκης "Είμαστε κάτι..."

ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ « Είμαστε κάτι…»

Μια σύντομη προσέγγιση του ποιήματος…

Εισαγωγή

Ο  Καρυωτάκης ανήκει σε μια γενιά που ζει τις πολιτικές ανακατατάξεις των πρώτων δεκαετιών του 20^ου αιώνα, τις αλλεπάλληλες πολεμικές συρράξεις, το διαβρωτικό κλίμα της εποχής και δυσανασχετεί με το γενικότερο ηθικό ξεπεσμό.

--Τα ιστορικά-πολιτικά γεγονότα (Βαλκανικοί πόλεμοι,  α΄ Παγκόσμιος πόλεμος)

--Η αδυναμία της ηγεσίας να αντεπεξέλθει σ΄ αυτά (Μεγάλη Ιδέα, Καταστροφή της Σμύρνης

-Η διάψευση προσδοκιών

Μεταδίδουν ένα κλίμα απαισιοδοξίας και απογοήτευσης και οι ποιητές εκφράζουν:

--ένα αίσθημα ανασφάλειας απέναντι στην ιστορική πραγματικότητα

--δυσπιστία απέναντι στην κοινωνία και στην ικανότητά της να διαμορφώσει ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον.

Έτσι, στο σονέτο του ο Καρυωτάκης, επιχειρεί με μια σειρά εικόνων να αποδώσει την αίσθηση διάλυσης που χαρακτηρίζει τον ίδιο, αλλά και συνολικότερα τη γενιά του.

1η στροφή

 Ο Καρυωτάκης παρουσιάζει τους ανθρώπους της γενιάς του «είμαστε κάτι ξεχαρβαλωμένες κιθάρες» --αδυναμία τους να λειτουργήσουν αρμονικά στο εχθρικό περιβάλλον της εποχής τους. Κιθάρες, που όταν τις διαπερνά ο άνεμος, αντί να παράγουν μελωδικούς ήχους, δημιουργούν παράφωνους ήχους και στίχους, αφού οι χορδές τους κρέμονται σαν καδένες. Η παραφωνία που προκύπτει από τις διαλυμένες αυτές κιθάρες, βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία με την εσωτερική διάθεση του ποιητή και των ομοτέχνων του. Η εικόνα με τις διαλυμένες κιθάρες -- αίσθημα διάλυσης και φθοράς, αδυναμία έκφρασης,  ποιητική δυστοκία.

2η στροφή

Στα πλαίσια της δεύτερης στροφής ο ποιητής δίνει μια ακόμη εικόνα «Είμαστε κάτι απίστευτες αντένες (κεραίες)» --αποδέκτες των μηνυμάτων του καιρού τους ευαισθησία, σύλληψη των πιο λεπτών αισθημάτων

Οι απίστευτες αυτές αντένες, «υψώνονται σα δάχτυλα στο χάος και στην κορυφή τους αντηχεί το άπειρο» -- συνειδήσεις που επαγρυπνούν, που συλλαμβάνουν τα μηνύματα του σύμπαντος αλλά ταυτόχρονα βιώνουν τη μοναξιά τους και ίσως ξεπερνούν τις ψυχικές αντοχές τους.

Η κατάληξη  «μα γρήγορα θα πέσουνε σπασμένες» --καταρρίπτει την εικόνα νίκης και θριάμβου σχεδόν που διαμορφώθηκε στον προηγούμενο στίχο, καθώς οι ποιητές αδυνατούν να διαχειριστούν όλον αυτόν το συναισθηματικό κυκεώνα που τους κατακλύζει και συντρίβονται. Η απελπισία των ανθρώπων, η απαισιοδοξία τους απέναντι στις δυσκολίες που καλούνται να αντιμετωπίσουν, η απουσία οποιασδήποτε ελπίδας για το μέλλον, αντηχούν και πολλαπλασιάζονται στην ψυχή των ποιητών.

3η στροφή

Οι ποιητές παρουσιάζονται «ως διάχυτες αισθήσεις, που δεν έχουν καμία ελπίδα να συγκεντρωθούν» --περνάμε σε μια πιο αφηρημένη σύλληψη, που έρχεται να αποδώσει τον κατακερματισμό και τη διάλυση της υπόστασης των ποιητών. Η ποιητική φύση είναι ανοιχτή στον κόσμο αλλά η ευαισθησία στην επεξεργασία της οδηγεί ως την ευερεθιστότητα -«στα νεύρα μας μπερδεύεται όλη η φύσις»- και στην εσωτερική αποδιοργάνωση και την ψυχική σύγχυση

4η στροφή

Αποτέλεσμα όλη αυτής της σύγχυσης και της διάλυσης-- Η θύμηση του παρελθόντος  προκαλεί τέτοιας έντασης στο σώμα αλλά και στο μυαλό. «Μας διώχνουνε τα πράγματα» --  η πραγματικότητα, που πληγώνει τους ποιητές με τη σκληρότητά της και οδηγεί σε αδιέξοδο.

Για τον Καρυωτάκη είναι σαφές πλέον πως η εξωτερική παρακμή έχει καθρεφτιστεί στον εσωτερικό τους κόσμο, στερώντας τους τη δυνατότητα να επανέλθουν στην κατάσταση πνευματικής και ψυχικής συγκρότησης, που χαρακτήριζε τους δημιουργούς των περασμένων εποχών. Η Ποίηση, η δημιουργία, η τέχνη, είναι απρόσιτες και ανέφικτες κάτω από τέτοιες προϋποθέσεις. Άρα η λύτρωση που θα μπορούσε να προσφέρει η ποίηση δεν έρχεται, γι΄αυτό και αυτή δε λειτουργεί ως φάρμακο στη δύστυχη πραγματικότητα, ως «νάρκης του άλγους δοκιμή» κατά τον Καβάφη.

ειρωνική διάθεση του ποιητή--συνθέτει ένα άρτιο σονέτο, με βάση τους κανόνες της παραδοσιακής ποίησης  ως προς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του, η πικρία όμως και η αποσύνθεση του περιεχομένου του  σε συνδυασμό με την ηθελημένη διάλυση του στίχου (διασκελισμοί)  αντικατοπτρίζουν το τραγικό αδιέξοδο

χρήση συμβόλων --αποδίδεται η συναισθηματική κατάσταση των ποιητών και τον τρόπο που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, αλλά και την ποιητική τους παραγωγή, καθώς επίσης και το διαλυμένο κόσμο όπου ζουν

ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΑΤΙ...

[Είμαστε κάτι…]
Κ. Καρυωτάκης

Βιογραφικό: βλ. σχολικό βιβλίο
Η εποχή του: Περίοδος έντονης πολιτικής αστάθειας (Μικρασιατική καταστροφή και διάψευση Μεγάλης Ιδέας). Εγκατάλειψη ιδανικών, απογοήτευση και απελπισία. Χαρακτηριστικά των ποιητών γενιά του ΄20 ή νεοσυμβολιστές) είναι η απαισιοδοξία, το αίσθημα του ανικανοποίητου, το κλίμα παρακμής, η τραυματική ταύτιση ζωής και τέχνης.
Η σχέση του με την ποιητική παράδοση: Βρίσκεται σε ρήξη μαζί της. Η ρήξη αυτή εκφράζεται
1. με την υπαρξιακή του στάση
2. με την σάτιρα και τον αυτοσαρκασμό
3. με την γλώσσα (χρήση καθαρεύουσας αντί της δημοτικής )
4. με την στιχουργία (μετρικοί παρατονισμοί, διασκελισμοί, ανισοσύλλαβοι στίχοι)
Καρυωτακισμός: με τον όρο αυτό αναφερόμαστε κυρίως στο κλίμα της ποίησης της γενιάς του ’20. Μετά το τέλος του ποιητή πολλοί μιμήθηκαν την ποιητική του στάση: τη μελαγχολία, το σκεπτικισμό, το υπαρξιακό αδιέξοδο, το αίσθημα ανικανοποίητου και παρακμής. Η επίδραση που άσκησε ο ποιητής στους συγχρόνους του και η τάση μίμησης του ονομάστηκαν «καρυωτακισμός»
Θέμα: Η αδυναμία των ποιητών να εκφράσουν την εποχή τους και να επικοινωνήσουν με τους άλλους
Τεχνική: Ανήκει στο είδος του σονέτου και απαρτίζεται από 4 στροφές (3 τετράστιχες και 2 τρίστιχες.)
Σονέτο: Το σονέτο είναι ένα ποιητικό είδος που ακολουθεί μία σταθερή στιχουργική μορφή. Αποτελείται από 14 στίχους, γι’ αυτό συχνά αποκαλείται και δεκατετράστιχο. Εμφανίστηκε στην Ιταλία τον 13ο αι. και στη συνέχεια εξαπλώθηκε στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Διακρίνονται δύο βασικές μορφές σονέτων: το ιταλικό και το αγγλικό. Το ιταλικό σονέτο, που είναι και το πιο καθιερωμένο, αποτελείται από δύο τετράστιχες και δύο τρίστιχες στροφές, ενώ το αγγλικό από τρεις τετράστιχες και ένα καταληκτικό δίστιχο. Ο στίχος του σονέτου είναι ο ιαμβικός 11σύλλαβος.
Στιχουργία: Ιαμβικός 11συλλαβος. Ομοιοκαταληξία: στις δυο πρώτες στροφές σταυρωτή και στην Τρίτη και την τέταρτη πλεχτή. Ωστόσο ενώ εξωτερικά φαίνεται να ακολουθεί την παραδοσιακή μορφή στην ουσία διακρίνουμε κάποια «χαλάρωση» ειδικά στην πρώτη στροφή.Πιο συγκεκριμένα έχουμε
1. διασκελισμούς (στ. 1-2, 13-14)
2. χασμωδίες (περνάει, ξυπνάει, αντηχάει)
3. διασάλευση ιαμβικού μέτρου (στ. 2,3,4)
Εκφραστικά μέσα: εικόνες, προσωποποίηση, παρομοιώσεις, μεταφορές, αντίθεση
Γλώσσα: Δημοτική, στην οποία ενσωματώνονται λόγιοι τύποι. Χρησιμοποιούνται επίσης αρκετές λεξεις του προφορικού λόγου, που δίνουν στο έργο πεζολογικό χαρακτήρα.
Χρήση α’ πληθυντικού προσώπου: εκποροσωπεί τους ποιητές της γενιάς του




2. ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ (Πηγή www.kee.gr)
2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ-µατολογικά στοιχεία:
1. Το ποίηµα αυτό του Κ. Καρυωτάκη είναι σονέτο. Ποια χαρακτηριστικά του σονέτου διακρίνονται;
2. Ποια αντίληψη του ποιητή για την ποίηση και τη ζωή διαφαίνεται µέσα από αυτό το ποίηµα;
3. Πώς εκφράζεται στο ποίηµα το πνεύµα της εποχής κατά την οποία γράφτηκε1.
2.2. ∆οµή του κειµένου, επαλήθευση ή διάψευση µιας κρίσης µε βάση το κείµενο, εκφραστικά µέσα και τρόποι του κειµένου (υφολογική διερεύνηση, αφηγηµα-τικές λειτουργίες, επιλογές του δηµιουργού σε διάφορα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης):
1. Να εντοπίσετε και να καταγράψετε τις λέξεις ή φράσεις που νοµίζετε ότι λειτουργούν ως σύµβολα στο ποίηµα και να εξηγήσετε το συμβολισμό τους.
2. Να επισηµάνετε τους εκφραστικούς τρόπους, τους οποίους χρησιμοποιεί ο Κ. Καρυωτάκης στο ποίηµα.
2.3. Σχολιασµός ή σύντοµη ανάπτυξη χωρίων του κειµένου:
1. Το ποίηµα εκφράζει “τα αισθήµατα της διάλυσης και του πόνου, που διακατέχουν την ψυχή του ποιητή” 2. Συµφωνείτε µε αυτή την άποψη; ∆ικαιολογήστε τη θέση σας.
2. Πώς αντιλαµβάνεστε το νόηµα των φράσεων “ξεχαρβαλωµένες κιθάρες”, “απίστευτες αντένες” και “διάχυτες αισθήσεις”;
3. Στο όνοµα ποιων, κατά τη γνώµη σας, µιλάει ο ποιητής όταν χρησιµοποιεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο “είµαστε...”;

2.4. Σχολιασµός αδίδακτου λογοτεχνικού κειµένου:
Γ. Σεφέρης: Ο κ. Στρατής Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο 3
Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν υποταχτείτε.
Υποταχτήκαµε και βρήκαµε τη στάχτη.
Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν αγαπήσετε.
Αγαπήσαµε και βρήκαµε τη στάχτη.
Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν εγκαταλείψετε τη ζωή σας.
Εγκαταλείψαµε τη ζωή µας και βρήκαµε τη στάχτη...
Ποια “καρυωτακική” αντίληψη για τη ζωή προβάλλει αυτό το ποίηµα;

πηγή:Σωτηρία Σιαμαντούρα