Γ. Σουρή - Ανθολογία της οικονομίας

Αν και γραμμένοι έναν αιώνα πριν, αποδεικνύουν πως η ιδιοσυγκρασία του Έλληνα δύσκολα αλλάζει. Απολαύστε τους!

Ποιος είδε κράτος λιγοστό

σ’ όλη τη γη μοναδικό,

εκατό να εξοδεύει

και πενήντα να μαζεύει;

Να τρέφει όλους τους αργούς,

νά ’χει επτά Πρωθυπουργούς,

ταμείο δίχως χρήματα

και δόξης τόσα μνήματα;

Νά ’χει κλητήρες για φρουρά

και να σε κλέβουν φανερά,

κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε

τον κλέφτη να γυρεύουνε;

Όλα σ’ αυτή τη γη μασκαρευτήκαν

ονείρατα, ελπίδες και σκοποί,

οι μούρες μας μουτσούνες1 εγινήκαν

δεν ξέρομε τι λέγεται ντροπή.

Σπαθί αντίληψη, μυαλό ξεφτέρι,

κάτι μισόμαθε κι όλα τα ξέρει.

Κι από προσπάππου κι από παππού

συγχρόνως μπούφος2 και αλεπού.

Θέλει ακόμα –κι αυτό είναι ωραίο–

να παριστάνει τον ευρωπαίο.

Στα δυο φορώντας τα πόδια πού ’χει

στό ’να λουστρίνι, στ’ άλλο τσαρούχι.

Σουλούπι, μπόι, μικρομεσαίο,

ύφος του γόη, ψευτομοιραίο.

Λίγο κατσούφης, λίγο γκρινιάρης,

λίγο μαγκούφης3, λίγο μουρντάρης4.

Και ψωμοτύρι και για καφέ

το «δε βαρυέσαι» κι «ωχ αδερφέ».

Ωσάν πολίτης, σκυφτός ραγιάς

σαν πιάσει πόστο: δερβέναγάς.5

Δυστυχία σου, Ελλάς,

με τα τέκνα που γεννάς!

Ω Ελλάς, ηρώων χώρα,

τι γαϊδάρους βγάζεις τώρα;

1μουτσούνες: μάσκες· 2μπούφος: εδώ

μεταφ. αδαής, ανόητος· 3μαγκούφης:

μοναχός και κακομοίρης· 4μουρντάρης:

αυτός που βάζει τα χέρια του σε ξένα

πράγματα, (συνήθως) ο γυναικάς·

5δερβέναγάς: ενν. τύραννος, καταπιεστικός

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/gewrgios_soyrhs_poems.htm#ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ_ΤΗΣ_ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

"Μεταξωτοί άνθρωποι"

«Το είχε πει σε μια συνέντευξή του ο αείμνηστος Νίκος Καρούζος: «Μεταξωτοί άνθρωποι». Μιλούσε για κάποιους χωρικούς που είχε συναντήσει στη Λέσβο. Αγράμματοι ήταν, αλλά σοφοί. Και, προπάντων, τρυφεροί με τους άλλους. Απαλοί, χωρίς γωνίες που κόβουν, χωρίς καχυποψία, δίχως έπαρση και επιθετική ειρωνεία που πληγώνει. Μεταξωτοί άνθρωποι ...;

Μου ’μεινε αυτός ο χαρακτηρισμός. Χαράχτηκε μέσα μου. Κι από τότε ένα νέο κριτήριο

λειτουργεί στις αξιολογήσεις μου για τους ανθρώπους: η συμπεριφορά και η στάση τους σε «ασήμαντα» πεδία της καθημερινότητας. Αυτά που συνήθως τα προσπερνάμε ή δεν τα παρατηρούμε, γιατί δεν μας απασχόλησαν ποτέ οι εκφάνσεις της «μεταξωτής συμπεριφοράς»...; Βέβαια οι άνθρωποι δεν συγκροτούν ως χαρακτήρες ένα συμπαγές όλον, αλλά ένα αντιφατικό σύνθεμα, στο οποίο συνυπάρχουν «μεταξωτά» στοιχεία και ακάνθινες απολήξεις. Γι’ αυτό και είναι κάπως παρακινδυνευμένα τα άμεσα και οριστικά συμπεράσματα για το «είναι» των ανθρώπων ...;

Παρ’ όλα αυτά, προσωπικά, διακινδυνεύω την εξαγωγή συμπερασμάτων παρατηρώντας μικρές «ασήμαντες» κινήσεις στις παρέες, στον εργασιακό χώρο και στο «δάσος» του καθεμέρα, όταν συγχρωτίζομαι με αγνώστους. Και συνήθως δεν πέφτω έξω. Διότι τα γνωρίσματα αυτά αποκαλύπτουν πειστικά τον εσωτερικό κόσμο του άλλου. Τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό ...;

Φερ’ ειπείν, «σκλαβώνομαι» από εκείνους που δεν ορμάνε να πιάσουν την καλύτερη θέση στο τραπέζι μιας ταβέρνας. Θεωρώ την κίνηση αυτή απότοκο καταγωγικής ευγένειας και γενναιοδωρίας, η οποία αδιαφορεί για το ιδιωφελές και συμφέρον. Αντίθετα, οι άνθρωποι που σπεύδουν φουριόζοι για μια καλή θέση καταχωρίζονται μέσα μου σαν αρπακτικά. Και -το 'χω παρατηρήσει- έτσι συμπεριφέρονται, σαν αρπακτικά, και σε άλλα ζωτικά και κρίσιμα πεδία...Κάποτε βρέθηκα σ' ένα τραπέζι, στο οποίο κυριαρχούσαν οι «επώνυμοι». Απέναντί μου καθόταν ένας πολύ γνωστός καλλιτέχνης, μεγάλο όνομα, ο οποίος ούτε φλυαρούσε ούτε ακκιζόταν όπως κάποιοι άλλοι στη συντροφιά. Όταν άρχισαν να καταφθάνουν τα πρώτα κοινά πιάτα, ήταν ο μόνος που δεν επέπεσε για να εξασφαλίσει τη μερίδα του, αλλά ρωτούσε τους διπλανούς του και μοίραζε πρώτα στους άλλους και μετά, ό,τι έμενε, κρατούσε για τον εαυτό του. «Μεταξωτός άνθρωπος», σκέφτηκα...

Η μεταξωτή συμπεριφορά δεν παραπέμπει απαραιτήτως -ή κυρίως- στο σαβουάρ βιβρ και στους καλούς τρόπους εν γένει. Τέμνεται σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά δεν αποτελεί αποτύπωμα διδαχθείσης μεθόδου για το φέρεσθαι.

Εδώ, το «μετάξι» είναι αυτοφυές ή προϊόν δουλεμένου χαρακτήρα. Είναι ο τρόπος που ο άλλος βλέπει τους συνανθρώπους του. Είναι η θέαση του κόσμου χωρίς τα εγωιστικά γυαλιά του προσωπικού ωφελιμισμού. Είναι, ευρύτερα, η υποταγή του ατομικού συμφέροντος στη συλλογικότητα, χωρίς βέβαια η «μεταξωτή συμπεριφορά» να φτάνει σε σημείο υπονόμευσης προσωπικών δικαιωμάτων και δικαίων. Κανένας δεν έχει δικαίωμα να αδικεί τον εαυτό του...Όμως, προσέξτε μια λεπτή απόχρωση: ποτέ ένας «μεταξωτός άνθρωπος» δεν νιώθει κορόιδο, όταν άλλοι τον προσπερνούν -στη σειρά μιας καντίνας ή στην ιεραρχία- χρησιμοποιώντας αθέμιτα μέσα και μεθόδους.

Το «άφες αυτοίς» είναι ριζωμένο μέσα του. Αποτελεί μέρος του αξιακού του κώδικα. Ξέρει τι γίνεται στην «αγορά». Αλλά συνειδητά δεν συμμετέχει στο εξοντωτικό αυτό παιχνίδι. Απέχει χωρίς να κλαυθμηρίζει.

Γιατί, εκτός από μετάξι, τέτοιοι άνθρωποι διαθέτουν και ένα σκληρό κοίτασμα, που τους επιτρέπει να είναι ταυτόχρονα στωικοί και γρανιτένιοι. Ένας από αυτούς έγινε φίλος μου – και το κατάλαβα από την πρώτη στιγμή ότι θα συμβεί αυτό. Πρώτη μέρα στη μονάδα γύρισε από τη σκοπιά και μπήκε στη σειρά για φαγητό. Ήταν τρίτος από το τέλος. Τότε ακούστηκε ο μάγειρας να λέει ότι έμειναν μονάχα δύο μερίδες. Ο Κωστής πλησίαζε, ήταν ένας από τους δύο τυχερούς. Αλλά μόλις άκουσε τον μάγειρα, έφυγε αθόρυβα παραχωρώντας τη θέση του στον επόμενο. Έτσι. Αθόρυβα, αυτοθυσιαστικά, γενναιόδωρα, χωρίς να το κάνει θέμα...

Οι «μεταξωτοί άνθρωποι», λοιπόν. Που μιλούν ελάχιστα για τον εαυτό τους. Που χαίρονται με τις επιτυχίες των άλλων. Που δεν σπεύδουν χαιρέκακα να «κάνουν πλάκα», δήθεν χαριεντιζόμενοι, με εξωτερικά γνωρίσματα που πονάνε τους άλλους... Εκείνοι, που δεν σπερμολογούν διακινώντας φήμες. Εκείνοι που υπερασπίζονται σθεναρά κάποιον απόντα όταν λοιδορείται σε μια παρέα, χωρίς να είναι φίλος τους, αλλά επειδή νιώθουν ότι αδικείται...

Οι μεταξωτοί άνθρωποι. Όσοι προσέχουν τι λες, και δεν είναι ωσεί παρόντες στην κουβέντα, με το μυαλό τους στο τι θα πουν οι ίδιοι για να εντυπωσιάσουν. Άνθρωποι με ανοιχτούς πόρους και πλατιά καρδιά... Υπεράνθρωποι; Όχι. Απλώς, μεταξωτοί... Φαίνονται από μακριά. Αρκεί να προσέξεις «μικρές», «ασήμαντες» κινήσεις στο φέρεσθαι των ανθρώπων..

πηγή: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/metaksotoi-anthropoi-toy-gianni-trianti

Η ανάγκη διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο Λύκειο

Συγγραφείς και φιλόλογοι μιλούν

Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας, συγγραφέας

Ο Μέγας Παιδαγωγός σκέφτεται

Είπε ο Μέγας Παιδαγωγός εν τη καρδία αυτού: «Η Παιδεία δεν ελέγχεται από το Μνημόνιο. Σε θέματα Παιδείας δεν εμπλέκονται οι Θεσμοί. Η Παιδεία δεν χρειάζεται χρήματα, δεν σχετίζεται με εργασιακά, ασφαλιστικά, διαρθρωτικά ζητήματα. Η Παιδεία δεν πληρώνει ΦΠΑ. Η Παιδεία ανήκει αποκλειστικά στο Νέο Κόμμα. Το Νέο Κόμμα χρειάζεται να επιβάλει τη Νέα Σκέψη. Τη Νέα Γλώσσα. Τη Νέα Πολιτική. Πώς θα γίνει αυτό;» διανοήθηκε ο Μέγας Παιδαγωγός. «Με την Παιδεία. Είναι φτηνή, δεν χρειάζεται επενδύσεις. Εχουμε συντρόφους που έχουν γαλουχηθεί στις ιδέες του Νέου Κόμματος. Εχουμε δικούς μας δασκάλους. Εντάξει, δεν είναι και οι καλύτεροι αλλά είναι δικοί μας: αυτούς θα βάλουμε μπροστά. Θα προβάλουμε τη Νέα Ηθική, τη Νέα Πολιτική. Τη Νέα Ορθή Σκέψη. Οργανά μας, Απόστολοί μας, οι ενταγμένοι στο Νέο Κόμμα. Πόσους Αποστόλους χρειαζόμαστε;» ρώτησε τους Επιτελείς. «Δεκατρείς» είπαν αυτοί. «Ωραία» είπε αυτός. «Να βρεθούν οι 13 Απόστολοι. Οι πιο φανατικοί. Οι πιο επιθετικοί. Προσόν τους, ένα: η πίστη στο Νέο Κόμμα. Εντάξει;». «Εντάξει» είπαν οι Επιτελείς.

Υστερα ο Μέγας Παιδαγωγός είπε: «Βλέπω στο πρόγραμμα διδασκαλίας των παλαιοκομματικών ότι διδάσκεται και λογοτεχνία! Λογοτεχνία; Δηλαδή, αναρχία της σκέψης. Κάθε ποιητής και άποψη. Κάθε πεζογράφος και ιδέα. Οχι! Να καταργηθεί η λογοτεχνία. Στη θέση της να μπει το ιδεολογικό Εγχειρίδιο του Νέου Κόμματος. Σαφές;». «Ναι» είπαν οι Επιτελείς. «Δεν έχουμε όμως έτοιμο το παιδαγωγικό Εγχειρίδιο του Νέου Κόμματος». «Τότε να γραφεί αμέσως». «Εντάξει» είπαν αυτοί.

Εκεί που ο Μέγας Παιδαγωγός είχε ηρεμήσει και κουρασμένος από τον καθημερινό μόχθο στο υπουργείο κάθησε να πιει ένα ποτό, κάποιος Επιτελής, φανατικός του Νέου Κόμματος και εραστής της Νέας Σκέψης, είπε: «Σύντροφε Μεγάλε Παιδαγωγέ, κοιτάζοντας το πρόγραμμα της παλαιάς διδασκαλίας είδα ότι διδάσκεται ο λόγος κάποιου παλαιοδημοκράτη πολιτικού ονόματι Περικλής». «Τι; Ο λόγος του Περικλή; Μη μου πεις ότι διδάσκεται οΕπιτάφιος;» ρώτησε οργισμένος ο Μέγας Παιδαγωγός. «Μα ο Περικλής ήταν σκέτος φασίστας. Κατέλαβε την εξουσία πραξικοπηματικά. Υστερα έκανε κάτι μικροέργα για να δικαιολογεί τις μίζες. Μη μου πεις ότι διδάσκουν στα παιδιά αυτό το αντιλαϊκό, αντιδημοκρατικό κείμενο, τον Επιτάφιο;». «Ακριβώς!» απάντησε ο Επιτελής. «Αυτό διδάσκουν. Κουτσά, στραβά. Αλλά υπάρχει στο πρόγραμμα». «Να αφαιρεθεί» είπε ο Μέγας Παιδαγωγός. «Και τι θα βάλουμε στη θέση του;» ρώτησε ο άλλος. «Θα σκεφτώ» είπε εκείνος. «Εχουμε τόσους και τόσους δικούς μας διανοητές και ποιητές. Κάτι θα σκεφτώ. Τώρα θέλω να ξεκουραστώ».

Θανάσης Βαλτινός, Συγγραφέας, ακαδημαϊκός

Φρέσκος αέρας και χασάπικες μέθοδοι

Τελικά ο θείος μου ο Λιας είχε δίκιο όταν με λοιδορούσε: «Τι θα πει, ρε, λογοτεχνία; Φρέσκος αέρας. Να σκάψεις μπορείς; Να θερίσεις μπορείς;». Πού να το φανταστεί ο καημένος ότι κυριολεκτούσε. Φρέσκος αέρας.

Τα χέρια του, αργασμένα στις δουλειές της υπαίθρου, το ηλιοκαμένο του πρόσωπο καθαρό - όσο καθαρές ήταν και οι ιδέες του για τη ζωή. Αυτά προ πολλών δεκαετιών.

Τώρα οι τρέχουσες αντιλήψεις έχουν αλλάξει. Η λογοτεχνία ωστόσο εξακολουθεί να παραμένει φρέσκος αέρας. Ο υπουργός Παιδείας, ως ο πλέον αρμόδιος, το επιβεβαιώνει. Με μια μπαλταδιά χωρίζει τις δύο εβδομαδιαίες ώρες ενασχόλησης με αυτήν (την τρυφερή, ουράνια υπόθεση που καλλιεργεί, πλουτίζει, διευρύνει, συχνά δίνει νόημα στις ζωούλες μας - και μυρώνει με τον δικό της μυστικό τρόπο τις ζωές των εφήβων της Γ' Λυκείου) και την εξισώνει με την «Ιστορία των Κοινωνικών Επιστημών». Χασάπικη μέθοδος.

Το δάχτυλό μας δεν είναι αρκετά χοντρό για να κρυφθούμε πίσω του. Φαντάζομαι τα τάγματα ημιμαθών, ενίοτε φανατικών, ενίοτε τρομαλέων δασκαλάκων, σε ρόλο ινστρούκτορα, να μαγαρίζουν με μπαγιάτικο κακοχωνεμένο μαρξισμό τα ωραία υγιή μυαλά αυτών που ήσαν πάντα η τελευταία ελπίδα μας.

Ερη Σταυροπούλου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Το σήμερα απουσιάζει από το σχολείο

Μάθημα δύσκολο να διδαχθεί και να εξεταστεί ή εφόδιο που καλλιεργεί την ευαισθησία μας και διευρύνει τους ορίζοντές μας; Ποιος είναι ο ρόλος της νεοελληνικής λογοτεχνίας στην εκπαίδευση; Στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα που στηρίζεται στην αποστήθιση και σε μια πλατιά αλλά διόλου σε βάθος «ενημέρωση» των μαθητών, ενώ παράλληλα καλλιεργεί μια κακώς νοούμενη προγονολατρία, θα ήταν σημαντική η διευρυμένη και ουσιαστική συμμετοχή της λογοτεχνίας. Πρώτα από όλα θα έδειχνε την αδιάσπαστη συνέχεια της λογοτεχνικής μας παράδοσης από τον Όμηρο ως τις ημέρες μας, μαζί με τον πλούτο και τη διαχρονική εξέλιξη της γλώσσας μας. Κυρίως όμως θα έφερνε τους μαθητές σε άμεση επαφή με τη νεότερη και τη σύγχρονη Ελλάδα (αυτό το σήμερα που συχνά απουσιάζει από το σχολείο) με τρόπο εύληπτο και άμεσο, καθώς μέσα στη λογοτεχνία, τον ευαίσθητο δέκτη της εποχής της, καθρεφτίζονται τα ιστορικά, συναισθηματικά και ψυχικά βιώματα του λαού, θίγονται προβλήματα, μπαίνουν ερωτήματα, σχολιάζονται ιδέες. Αυτά όλα μπορούν να μεταβάλουν τον μαθητή από παθητικό δέκτη σε ενεργό πολίτη - αν αυτός είναι ο στόχος της εκπαίδευσης.

Αν, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες, επιλέγονταν ολόκληρα ποιητικά και πεζά έργα, που να διδάσκονταν ουσιαστικά στην τάξη, τι θα έδειχνε, για παράδειγμα, καλύτερα τη σημερινή οικονομική αλλά και και κρίση αξιών από την Καγκελόπορτα του Αντρέα Φραγκιά;

Τασούλα Μαρκομιχελάκη, Επίκουρη καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Το «αποπαίδι» της εκπαίδευσης

Η συρρίκνωση των ανθρωπιστικών σπουδών στη μέση εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια αποτελεί μια τάση που δυστυχώς δεν υπάρχει πρόθεση να αντιστραφεί· και η μείωση των ωρών διδασκαλίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στη Γ' Λυκείου είναι μία ακόμη εκδήλωση αυτού του φαινομένου. Τώρα βλέπουμε με θλίψη (ίσως ορθότερα με αγανάκτηση) να βάλλεται ένα μάθημα που δεν το πιέζει η ανάγκη να καλύψει συγκεκριμένη ύλη ούτε έχει περιορισμούς στον τρόπο προσέγγισής του από διδάσκοντες και παιδιά, δηλαδή ένα μάθημα που μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία αναψυχής και ανακούφισης για τους τόσο πιεσμένους από το εξεταστικό σύστημα μαθητές. Και, όπως υπογραμμίσαμε στην επιστολή διαμαρτυρίας του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ προς τον υπουργό Παιδείας, δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζεται ως «το "αποπαίδι" του εκπαιδευτικού μας συστήματος» και να δέχεται αυτό τις επιπτώσεις από τη δημιουργία νέων διδακτικών αντικειμένων. Αν κάτι το ζούμε ως πραγματικότητα οι περισσότεροι μέσα στα σπίτια μας, είναι η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση των παιδιών από τις «έξυπνες συσκευές» και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που τους στερεί τον χρόνο και τη διάθεση να διαβάσουν λογοτεχνία - είναι τόσο κρίμα λοιπόν να στερηθούν τις σχολικές ώρες που αφιερώνονται στη λογοτεχνία, τη μόνη για πολλούς δυνατότητα να καλλιεργήσουν τις ευαισθησίες τους με τον τρόπο που μόνο η λογοτεχνία μπορεί να το κάνει.

Γιώργος Ανδρειωμένος, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, αναπληρωτής πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Συνάντηση ετερόκλητων χώρων

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία δεν είναι μόνο μάθημα αισθητικής και γλωσσικής καλλιέργειας. Είναι και η αποτύπωση ποικίλων εκφάνσεων του εκάστοτε πολιτισμικού περιγύρου, η πορεία των γραμμάτων και της Παιδείας στη νεότερη Ελλάδα ευρύτερα, που πρέπει να κατανοηθούν σε βάθος από τους σημερινούς μαθητές και αυριανούς πολίτες.

Η διδασκαλία της νεοελληνικής γραμματείας θα μπορούσε να αποβεί πιο ελκυστική σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες αν απεμπλεκόταν από την αποκλειστική εστίαση στο λογοτεχνικό κείμενο και εντασσόταν στο γενικότερο πλαίσιο των Νεοελληνικών Σπουδών όπου, μαζί με την ανάδειξη της αισθητικής αρτιότητας και της γλωσσικής δεξιοτεχνίας των δημιουργών, θα επιδιωκόταν η εξοικείωση των μαθητών με την κίνηση των ιδεών σε χώρο και χρόνο και η διαμόρφωση της αντίληψης σε αυτούς ότι στη νεοελληνική (όπως και στην παγκόσμια) λογοτεχνία συναντώνται πολλοί, εκ πρώτης όψεως ετερόκλητοι, χώροι - από τις Καλές Τέχνες, τη Φιλοσοφία και τη Θεολογία ως την Ψυχανάλυση και τις Εφαρμοσμένες Επιστήμες.

Τούτο σημαίνει ότι η νεοελληνική λογοτεχνία μπορεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στα αναλυτικά προγράμματα, ιδίως της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που πρέπει να διακρίνονται για τον διαθεματικό και διεπιστημονικό τους χαρακτήρα. Με άλλα λόγια, η Πολιτεία οφείλει να την ενισχύει μεθοδικά και να μην την υποβαθμίζει με τρόπο συγκυριακό.

Από το ΒΗΜΑ της 17-5-2015