ΗΘΙΚΑ - ενότητα 4η

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ «ΗΘΙΚΑ-ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ»  ΕΝΟΤΗΤΑ 4^η

«Σε όλες τις περιστάσεις της ζωής μας διαπιστώνεται η σημασία της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής»

 

ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΑΠΟΚΤΩΝΤΑΙ Ή «ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΙ» ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

«Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει».
Ο φιλόσοφος χρησιμοποιεί  έναν αναλογικό συλλογισμό (το τροπικό επίρρημα «οὕτω») για να αποδείξει ότι: όπως για την εκμάθηση των τεχνών είναι απαραίτητος ο εθισμός σε κατάλληλες ενέργειες, έτσι και για την κατάκτηση των ηθικών αρετών έχει σημασία η επανάληψη ίδιων πράξεων. Με τον συμπερασματικό σύνδεσμο «δὴ» ανακεφαλαιώνονται τα προηγούμενα, ενώ ο μεταβατικός σύνδεσμος «καὶ» εισάγει το νέο επιχείρημα

 

Παραδείγματα από τον χώρο των αρετών

«πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι… οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί.»

Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιώντας αντιθετικά ζεύγη παρμένα από την καθημερινή ζωή,  αναδεικνύεται η κοινωνική διάσταση της ηθικής αρετής σε μια πολιτικά οργανωμένη κοινωνία.

 Επιλέγοντας δίκαιη και όχι άδικη (στις συναλλαγές), θαρραλέα και όχι δειλή, (στις περιστάσεις που εμπνέουν φόβο) μετριοπαθή και όχι ακόλαστη (στις επιθυμίες ), ήρεμη και όχι οξύθυμη (στις παρορμήσεις) πρακτική στις καθημερινές μας σχέσεις καταφέρνουμε

1) να ρυθμίσουμε τη συμπεριφορά μας και τις σχέσεις μας με τους άλλους,
2) να κατακτήσουμε την αρετή μέσω επαναλαμβανόμενων ενεργειών που γίνονται πλέον έξεις (βλ. σχ. εν. 2).

Για μια ακόμη φορά αποδεικνύεται το πόσο πραγματιστής είναι ο Αριστοτέλης: Προκειμένου να αποδείξει μια φιλοσοφική άποψη, 1) χρησιμοποιεί παραδείγματα από τέσσερις τομείς ενέργειας της κοινωνικής συμβίωσης, 2) συγκρίνει τα αποτελέσματα από την υιοθέτηση του ενός τρόπου σε σύγκριση με τον αντίθετό του, 3) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υιοθέτηση διαφορετικών πρακτικών οδηγεί και σε ηθικές διαφοροποιήσεις.

 

ΗΘΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ	ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ
ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	ΗΘΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ
συναλλαγές	δίκαιοι ≠ άδικοι
επίφοβες καταστάσεις	ανδρείοι ≠ δειλοί
επιθυμίες	σώφρονες ≠ ακόλαστοι
παρορμήσεις	πράοι ≠ οργίλοι

ΟΙ ΕΞΕΙΣ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΘΙΣΜΟ

Συμπέρασμα: ως μόνιμες ηθικές ποιότητες οι έξεις αποκτώνται με την επανειλημμένη εκτέλεση πράξεων ομοειδών προς αυτές. Δηλαδή οι έξεις είναι ποιοτικά ομοειδείς με τις πράξεις που συνέβαλαν στην απόκτησή τους.

Ἓξις: αριστοτελική έννοια: Μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα που αποκτά ο άνθρωπος με την επανάληψη ενεργειών.  Ἒχω > Ἒχσις >  Ἓξις . Το ίδιο συνέβη και στο σχηματισμό του μέλλοντα: ἒχσω > ἓξω. Η παρουσία δασείας είναι εντελώς κανονική, αφού το θέμα του ρήματος ἒχω είχε δασύ πνεύμα στην αρχή, hέχω. Η δασεία αποβλήθηκε επειδή ακολουθούσε το επίσης δασύ σύμφωνο «χ». Η λέξη ἓξις αρχικά σήμαινε: κατοχή, απόκτηση, ενέργεια για απόκτηση και κατοχή (από την  παραγωγική κατάληξη –ξις που δηλώνει ενέργεια του υποκειμένου). Στη συνέχεια η λέξη χρησιμοποιήθηκε για να δηλωθεί και η ιδιότητα που απέκτησε και έχει πια κανείς, αφού επανέλαβε κάτι τόσες φορές, ώστε να του έχει γίνει πια συνήθεια (“η έξη τού έγινε πια δεύτερη φύση”). Από μια άλλη μορφή του θέματος του ρήματος ἒχω (σχήσω, ἒσχηκα) και την παραγωγική κατάληξη –μα ( αποτέλεσμα ενέργειας του υποκειμένου) γεννήθηκε η λέξη σχῆμα ( η μορφή, η εξωτερική όψη ενός πράγματος). Εκφράσεις «ψεύδεται καθ’ έξιν», «έξις, δευτέρα φύσις»

Οι «ἕξεις» είναι ένα από τα «γινόμενα ἐν τῇ ψυχῇ». Τα άλλα δύο είναι τα πάθη και οι δυνάμεις. Πάθη (π.χ. επιθυμία, οργή, φόβος, χαρά, φιλία, μίσος) είναι όσα έχουν ως αποτέλεσμα την ευχαρίστηση ή τη δυσαρέσκεια. Οι δυνάμεις είναι οι δυνατότητες συμμετοχής στα πάθη, οι οποίες δεν αρκούν από μόνες τους για να χαρακτηριστεί κανείς καλός ή κακός, αλλά πρέπει να γίνουν μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα του. Τα μόνιμα αυτά στοιχεία αποκτιούνται με την επανάληψη μιας πράξης, που συνιστά την «ἕξιν».

 

ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ

«Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις»

 Καθοριστικός είναι ο ρόλος της επανάληψης, που πρέπει να γίνεται με ποιότητα, ώστε να προσδίδει την ανάλογη ποιότητα και στα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας. Επειδή η ἕξις είναι ουδέτερη έννοια, μπορεί να είναι καλή, αλλά και κακή, η ποιότητα του εθισμού που την προκαλεί είναι καθοριστική για τη δική της ποιότητα. Γι’ αυτό θεωρεί αναγκαίο (δεῖ) ο Αριστοτέλης να φροντίζουμε για την ποιότητα των ενεργειών που οδηγούν στην ἕξιν. Ο φιλόσοφος επανέρχεται στην άποψή του ότι ενάρετες πράξεις λέγονται όχι μόνον αυτές που μοιάζουν με τις πράξεις των ενάρετων ανθρώπων, αλλά αυτές που γίνονται και με τον τρόπο που τις κάνουν οι ενάρετοι άνθρωποι.

 

Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΕΘΙΣΜΟΥ
Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ο εθισμός και η απόκτηση μόνιμων στοιχείων του χαρακτήρα μας έχει πολύ μεγάλη παιδαγωγική αξία και μάλιστα από την παιδική ηλικία, γιατί τότε συντελείται η διαμόρφωση της ηθικής του συνείδησης. Το φυσικό, οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού παίζει καθοριστικό ρόλο στη σωματική, συναισθηματική, ψυχική και πνευματική ανάπτυξή του. Επιπλέον, επειδή η διαδικασία αυτή απαιτεί πολύ χρόνο, κρίνεται σωστό να ξεκινήσει όσο γίνεται πιο νωρίς. Οι παιδαγωγικές αυτές αντιλήψεις του Αριστοτέλη συμφωνούν με τις σύγχρονες και φαίνεται ότι έπαιξαν και παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης αντίληψης για την αγωγή.

 

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ (ΨΕΒ)

Αναλογίες
«οὕτω δὴ καὶ»
«ὁμοίως δὲ»

Αντιθέσεις: τονίζουν τους δύο αντίθετους τρόπους συμπεριφοράς
«οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι»
«φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν»
«οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοὶ»
«οἳ μὲν σώφρονες … οἳ δ’ ἀκόλαστοι»
«οἳ μὲν πρᾶοι … οἳ δ’ ὀργίλοι»
«οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ≠ οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσὶ»

Χιαστό σχήμα
«ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοὶ»

Σχήμα από κοινού
«γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι … οἳ δὲ δειλοὶ (γινόμεθα)»
«οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι (γίνονται)»
«οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσὶ (ἀναστρέφεσθαι)»

Σχήμα υπερβατό
«ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει»

Παρόλο που ο λόγος του Αριστοτέλη είναι γενικά λιτός, στην τελευταία περίοδο του κειμένου («οὐ μικρὸν οὖν … μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν») επιλέγει να συσσωρεύσει μια σειρά εκφραστικών μέσων, προκειμένου να καταδείξει την εξαιρετικά μεγάλη σημασία του εθισμού στην ηθική διαπαιδαγώγηση των παιδιών:

• σχήμα επιδιόρθωσης: «οὐ μικρὸν οὖν … μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν»
• σχήμα λιτότητας: «οὐ μικρὸν»
• σχήμα άρσης – θέσης: «οὐ μικρὸν … ἀλλὰ πάμπολυ»
• υπερβολή:«τὸ πᾶν»
• ανιούσα κλιμάκωση: «οὐ μικρὸν -> πάμπολυ -> τὸ πᾶν»

ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ:παράθυρο στον κόσμο ή άλμα στο κενό;

O Σταύρος θεοδωράκης έχει κάνει μια καταπληκτική εκπομπή στους "Πρωταγωνιστές" με τίτλο "Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΙΝΤΕΡΝΕΤ" με μαρτυρίες των ίδιων των παιδιών που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο. Καλό θα ήταν να την παρακολουθήσετε-θα σας προβάλω και στην τάξη κάποια αποσπάσματα- και μετά να συζητήσουμε το σχετικό θέμα και να κάνετε τα φύλλα εργασίας



Ανάμεσά τους:
- ο 16χρονος Στέφανος που εδώ και σχεδόν έναν χρόνο παραμένει κλεισμένος στο δωμάτιό του παίζοντας το αγαπημένο του WoW.
- η Δήμητρα 22 ετών που έχει τους «περισσότερους φίλους» (4.000) στο facebook.
- ο Σεντούο που βαρέθηκε τα παιγνίδια και ασχολείται πλέον μόνο με hacking ενώ μετέχει και στον δικτυακό «ελληνοτουρκικό πόλεμο».
- o Αντώνης, 17 ετών, που διακρίθηκε σε παγκόσμιο διαγωνισμό της Microsoft, με μια μελέτη για τη μείωση της ενέργειας στα κτίρια.

Ακόμη, η κάμερα των «Πρωταγωνιστών» μπαίνει στα γραφεία της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Ο επικεφαλής Μανώλης Σφακιανάκης και η ομάδα του εξηγούν στον Σταύρο Θεοδωράκη με ποιους τρόπους η αστυνομία προστατεύει τους εφήβους που μεγαλώνουν με το ίντερνετ

 

πηγή:youtube

Έρωτος συνέχεια...

Το Β1 του project καιρός είναι να αρχίσει να κινητοποιείται λίγο περισσότερο και να ξεμουδιάζει από τη Χριστουγεννιάτικη νωχελικότητα. Γι' αυτό αύριο θα ξεκινήσουμε με κάτι...ανάλαφρο, ένα ενημερωτικό ντοκιμαντέρ για την καταγωγή του έρωτα και τις ερωτικές σχέσεις στην αρχαία Ελλάδα.΄Ετσι για να ξαναμπούμε στο κλίμα!!!

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

γράφει ο  Αντώνης Πετρουλάκης

Μία λίστα τύπου Λαγκάρντ, δηλαδή ένας κατάλογος ανθρώπων που έχουν καταθέσεις οποιασδήποτε προέλευσης σε τράπεζες του εξωτερικού είναι χρήσιμη σε τρείς ομάδες ανθρώπων.

Πρώτα στα εντεταλμένα όργανα της Πολιτείας για την σύλληψη του μαύρου χρήματος. Ένας τέτοιος κατάλογος μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμος στα χέρια κάποιου ΣΔΟΕ οποιασδήποτε άλλης χώρας εκτός από τη δική μας, το οποίο θα έκανε επίμονες και συστηματικές διασταυρώσεις με τις φορολογικές δηλώσεις των καταθετών και θα απεκάλυπτε πιθανές αναντιστοιχίες.Στην δική μας χώρα αντιθέτως  η λίστα έγινε οτιδήποτε άλλο. Μπαλάκι μεταξύ ανευθυνοϋπευθύνων, ρεσιτάλ στρεψοδικίας πολιτικών και υπηρεσιακών, εξεταστική επιτροπή της Βουλής, κινέζικο μαρτύριο αντοχής της ακατάσχετης φλυαρίας της κ. Κωνσταντοπούλου -  δουλειά πάντως δεν έκανε.
Η δεύτερη κατηγορία ενδιαφερομένων είναι ο κόσμος της κλειδαρότρυπας. Το κομμάτι εκείνο της κοινωνίας που τρέφεται από τις ζωές των άλλων με τα συνοδά συναισθήματα του φθόνου, το οποίο στην Ελλάδα (αλλά και παντού) εξυπηρετείται από ένα μεγάλο αριθμό περιοδικών, εφημερίδων, μπλογκς και εκπομπών. Ο κόσμος αυτός, τα ενδιαφέροντα του οποίου ορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τις κατώτερες περιοχές του εγκεφάλου και του υπογαστρίου, για αυτήν την εβδομάδα απέκτησε το παιχνίδι του θησαυρού. «Θα βρω και κανένα γνωστό μου στη λίστα; Κανέναν από όλους αυτούς τους κερατάδες που μου έσπαγαν τον τσαμπουκά με τα λεφτά τους;». Εκτός βέβαια από τους γνωστούς σε όλους μας που περιλαμβάνει η λίστα και παραδίδονται στη χλεύη και τη μοχθηρία της κοινωνίας.

Γιατί, όπως όλοι καταλαβαίνουμε, πόσω μάλλον μετά το κλίμα που έχει δημιουργηθεί όλον τον προηγούμενο καιρό, η κοινή πεποίθηση που έχει αποκρυσταλλωθεί είναι ότι τα χρήματα είναι παράνομα. Περίπου προβάλλεται ως αυτονόητα ανήθικη πράξη η διατήρηση λογαριασμού σε τράπεζα εκτός Ελλάδας και ακόμα και οι λίγοι που έχουν την ψυχραιμία να σκεφτούν ότι αυτό καταρχάς είναι νόμιμο (και σε πλείστες περιπτώσεις  και ηθικό) είναι επίφοβο να παρασυρθούν από την κλιμάκωση του μυστηρίου. Έτσι, όσο θετική συνεισφορά για την ενημέρωση θα είχε η δημοσίευση μιας λίστας με ονόματα καταθετών μαύρου χρήματος, τόσο αρνητική είναι η παράθεση ονομάτων ενός ανεπεξέργαστου καταλόγου που συμψηφίζει τον δωρολήπτη των εξοπλιστικών προγραμμάτων με τον ασθενή που κάνει μακροχρόνια θεραπεία σε χώρα του εξωτερικού, όταν μάλιστα δημοσιεύεται χωρίς ποσά.
Η τρίτη κατηγορία ενδιαφερομένων είναι οι υποψήφιοι απαγωγείς. Μία ποικιλία που στις μέρες μας πυκνώνει επικίνδυνα και η οποία αντιμετωπίζει πάντα ένα θεμελιώδες πρόβλημα. Πώς εντοπίζεις μία οικογένεια με ρευστότητα, σε μια εποχή που κανείς νικητής του λαχείου ή του προπό δεν εμφανίζεται δημοσίως, που κανείς δεν δημοσιοποιεί μια προσοδοφόρα συναλλαγή, που ακόμα και οι παλιοί πλούσιοι το πιθανότερο να μην έχουν μετρητά. Η λίστα είναι βούτυρο στο ψωμί αυτών των καλών ανθρώπων και νομίζω αν κάποιος κάτοικος της λίστας  πέσει θύμα απαγωγής έχει από πού να ζητήσει τα λεφτά του πίσω. Από αυτόν που σκέφτηκε ότι είναι καλό για την κοινωνία και την ενημέρωση να πληροφορήσει τους ενδιαφερόμενους ότι απλώς κάποιο συνάνθρωποί μας έχουν λεφτά στην τράπεζα.
  
πηγή : protagon.gr

ΔΩΡΑΚΙ(;)..ΓΙΑ ΤΟ ΓΘ2

Τα θέματα παλιότερων πανελλαδικών που μου ζητήσατε για τα αρχαία ελληνικά μπορείτε να τα βρείτε εδώ, όπως επίσης και άλλων μαθημάτων που σας ενδιαφέρουν. Καλή εξάσκηση και καλή χρονιά γεμάτη επιτυχίες για όλους σας!!!